Αντιισταμινικά: όσα πρέπει να γνωρίζετε

Οι αλλεργίες ταλαιπωρούν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο. Από την εποχική αλλεργική ρινίτιδα μέχρι τα τσιμπήματα εντόμων, τα αντισταμινικά είναι η πιο συχνή λύση.

Φαντάσου να μπορούσες να «κλείσεις τον διακόπτη» των αλλεργιών σου μέσα σε λίγα λεπτά. Τα αντισταμινικά είναι τα φάρμακα που κάνουν ακριβώς αυτό – μπλοκάρουν τη δράση της ισταμίνης και σου χαρίζουν ανακούφιση από φαγούρα, φτέρνισμα και δάκρυα. Αλλά πώς λειτουργούν πραγματικά και ποια είναι τα μυστικά τους;

Αντισταμινικό φάρμακο: Τι είναι;

Τα αντιισταμινικά είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνά για την ανακούφιση των αλλεργικών συμπτωμάτων, όπως η αλλεργική ρινίτιδα, η κνίδωση, η αλλεργική επιπεφυκίτιδα και οι αντιδράσεις υπερευαισθησίας σε τσιμπήματα ή δαγκώματα εντόμων.

Με την επίδραση των αντισταμινικών μειώνονται τα ενοχλητικά συμπτώματα όπως:

• Φτέρνισμα

• Καταρροή

• Δακρύρροια

• Φαγούρα στο δέρμα ή στα μάτια

• Εξανθήματα

Επίσης, χρησιμοποιούνται μερικές φορές για την πρόληψη και θεραπεία της ναυτίας ή του εμέτου, καθώς και ως βραχυχρόνια αγωγή κατά της αϋπνίας. Τα περισσότερα αντιισταμινικά διατίθενται στα φαρμακεία χωρίς συνταγή, ενώ κάποια χορηγούνται αποκλειστικά με ιατρική γνωμάτευση.

Από τα πιο γνωστά αντιισταμινικά (που ίσως γνωρίζετε) είναι το Bilargen, Xozal, Aerius, Ζιρτέκ, Rupafin, Bilaz, Allegra, Clarityne κ.α.

Τύποι αντισταμινικών 

Συνήθως χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

• Αντιισταμινικά πρώτης γενιάς, όπως χλωροφαινιραμίνη, διφαινυδραμίνη και υδροξυζίνη τα οποία συχνά επιφέρουν υπνηλία και μειωμένα αντανακλαστικά, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς την οδήγηση ή την εργασία. Χρησιμοποιούνται κυρίως σε ειδικές περιπτώσεις, όπως όταν τα συμπτώματα αλλεργίας δεν επιτρέπουν τον ύπνο και

• Αντιισταμινικά νέας γενιάς, τα οποία είναι πολύ λιγότερο κατασταλτικά – όπως η εμπαστίνη, η φεξοφεναδίνη και η δεσλοραταδίνη, τα οποία προκαλούν σπάνια υπνηλία, είναι ασφαλή για καθημερινή χρήση και θεωρούνται η πρώτη επιλογή για εποχικές ή χρόνιες αλλεργίες.

Διατίθενται σε διάφορες μορφές, όπως δισκία, κάψουλες, υγρά, σιρόπια, κρέμες, λοσιόν, τζελ, κολλύρια και ρινικά σπρέι.

Ποιος τύπος είναι καλύτερος;

Δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι κάποιο συγκεκριμένο αντιισταμινικό είναι πιο αποτελεσματικό από κάποιο άλλο στην ανακούφιση των αλλεργικών συμπτωμάτων.

Μερικοί άνθρωποι βρίσκουν ότι ορισμένα αντιισταμινικά τους βοηθούν καλύτερα από άλλα. Ίσως χρειαστεί να δοκιμάσετε περισσότερους από έναν τύπους μέχρι να βρείτε εκείνον που σας ταιριάζει.

Τα μη κατασταλτικά αντιισταμινικά (νέας γένιας) θεωρούνται γενικά η καλύτερη επιλογή, καθώς είναι λιγότερο πιθανό να προκαλέσουν υπνηλία. Ωστόσο, αν τα συμπτώματά σας δεν σας αφήνουν να κοιμηθείτε, τα κατασταλτικά αντιισταμινικά μπορεί να είναι πιο κατάλληλα. Αν δεν είστε σίγουροι ποιο να επιλέξετε, ζητήστε τη συμβουλή φαρμακοποιού, καθώς δεν είναι όλα τα αντιισταμινικά κατάλληλα για όλους.

Πότε ενδείκνυται η χορήγηση αντιισταμινικών:

• Για την αντιμετώπιση αλλεργικής ρινίτιδας, αλλεργικής επιπεφυκίτιδας, οξείας και χρόνιας κνίδωσης, αγγειοοιδήματος και λοιπών αλλεργικών αντιδράσεων από φάρμακα και τροφές.. 

• Ως συμπληρωματική αγωγή με αδρεναλίνη σε συστηματικές αντιδράσεις αναφυλαξίας ή αλλεργικού σοκ.

• Για την αντιμετώπιση της ναυτίας των ταξιδιωτών (motion sickness), του ιλίγγου, των εμβοών, της νόσου Meniere και ως αντιεμετικά. 

Πότε αντενδείκνυται η χρήση τους:

Αντενδείκνυται σε νεογνά και πρόωρα, κατά τη γαλουχία, σε περίπτωση παραγωγικού βήχα και ορισμένων λοιμώξεων του αναπνευστικού

Πώς να πάρετε αντιισταμινικά:

Λαμβάνετε το φάρμακο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού, ή όπως αναφέρεται στο φύλλο οδηγιών χρήσης.

Πριν πάρετε ένα αντιισταμινικό, θα πρέπει να γνωρίζετε:

• πώς να το πάρετε – αν χρειάζεται να ληφθεί με νερό ή φαγητό, ή πώς να το χρησιμοποιήσετε σωστά (π.χ. κολλύρια ή ρινικό σπρέι)

• τη δόση – η οποία μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την ηλικία και το βάρος

• πότε να το πάρετε – πόσες φορές την ημέρα και σε ποια ώρα (ορισμένα πρέπει να λαμβάνονται πριν τον ύπνο)

• τη διάρκεια λήψης – κάποια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ άλλα συνιστώνται μόνο για λίγες μέρες

• τι να κάνετε αν ξεχάσετε μία δόση ή αν πάρετε μεγαλύτερη δόση από την προβλεπόμενη.

Οι οδηγίες διαφέρουν ανάλογα με το φάρμακο. Αν έχετε απορίες, ρωτήστε φαρμακοποιό.

Παρενέργειες των αντιισταμινικών - Τι πρέπει να γνωρίζετε

Οπως όλα τα φάρμακα, έτσι και τα αντιισταμινικά μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες. Γενικά τα αντιισταμινικά μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, ζάλη, επιγαστρική δυσφορία, ξηρότητα βλεννογόνων, κατακράτηση ή επίσχεση ούρων στους άνδρες, διέγερση όρεξης και αύξηση βάρους. 

Πιο συγκεκριμένα: 

Κατασταλτικά αντιισταμινικά (πρώτης γενιάς):

• Yπνηλία και μειωμένος συντονισμός, ταχύτερα αντανακλαστικά και κρίση – μην οδηγείτε ή χρησιμοποιείτε μηχανήματα μετά τη λήψη τους

• Ξηροστομία

• Θολή όραση

• Δυσκολία στην ούρηση
  
  

Μη κατασταλτικά αντιισταμινικά (νέας γενιάς):

• Πονοκέφαλος

• Ξηροστομία

• Ναυτία

• Υπνηλία (λιγότερο συχνά, αλλά είναι πιθανό)
  
  

Αν παρατηρήσετε κάποιο από αυτά τα συμπτώματα συμβουλευτείτε τον γιατρό σας για να αντικαταστήσει το φάρμακο με κάποιο άλλο. Πάντα πριν λάβετε ένα φάρμακο να ελέγχετε το φύλλο οδηγιών του φαρμάκου σας για πλήρη κατάλογο πιθανών παρενεργειών και πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια.

Πότε να δω γιατρό;

Αν τα συμπτώματα επιμένουν, χειροτερεύουν ή συνοδεύονται από δύσπνοια/οίδημα, χρειάζεται άμεση ιατρική συμβουλή.

Αλληλεπιδράσεις Αντιισταμινικών με άλλα φάρμακα, τροφές ή αλκοόλ

Συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό πριν πάρετε αντιισταμινικά, αν λαμβάνετε ήδη άλλα φάρμακα. Ορισμένοι συνδυασμοί μπορεί να εμποδίσουν τη δράση τους ή να αυξήσουν τον κίνδυνο παρενεργειών. Παραδείγματα φαρμάκων που μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα όταν λαμβάνονται μαζί με αντιισταμινικά:

• Κάποια αντικαταθλιπτικά

• Φάρμακα για έλκος στομάχου ή δυσπεψία

• Σιρόπια για βήχα και κρυολόγημα που περιέχουν επίσης αντιισταμινικό

• Αποχρεμπτικά φάρμακα

Οι τροφές και τα ροφήματα δεν επηρεάζουν τα περισσότερα αντιισταμινικά, αλλά διαβάστε το φύλλο οδηγιών για επιβεβαίωση.

Αποφύγετε όμως το αλκοόλ, ιδιαίτερα αν παίρνετε αντιισταμινικό που προκαλεί υπνηλία, καθώς μπορεί να ενισχύσει την κατασταλτική του δράση, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών. 

Προσοχή: Οδηγοί, χειριστές επικίνδυνων και βαρέων μηχανημάτων και γενικά άτομα των οποίων η εργασία απαιτεί εγρήγορση να ενημερώνονται για τους πιθανούς κινδύνους ατυχημάτων από την προκαλούμενη καταστολή του KNΣ, κυρίως από τα παλαιότερα αντιισταμινικά. 

Ποιοι μπορούν να πάρουν αντιισταμινικά

Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να τα λάβουν με ασφάλεια. Ωστόσο, ζητήστε συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού αν:

• Είστε έγκυος ή θηλάζετε

• Ψάχνετε φάρμακο για μικρό παιδί

• Είστε ηλικιωμένος

• Λαμβάνετε άλλα φάρμακα

• Εχετε προβλήματα υγείας, όπως καρδιοπάθεια, ηπατική ή νεφρική νόσο ή επιληψία
  
  

Σε αυτές τις περιπτώσεις, κάποια αντιισταμινικά μπορεί να μην είναι κατάλληλα. Ο γιατρός μπορεί να σας προτείνει το πιο ασφαλές. 

Πώς δρουν τα αντιισταμινικά

Τα αντιισταμινικά μπλοκάρουν τη δράση μιας ουσίας που ονομάζεται ισταμίνη στο σώμα. Η ισταμίνη απελευθερώνεται όταν ο οργανισμός εντοπίζει κάτι επιβλαβές, όπως μια λοίμωξη. Προκαλεί διαστολή των αιμοφόρων αγγείων και οίδημα στο δέρμα, συμβάλλοντας στην άμυνα του οργανισμού.

Σε άτομα με αλλεργίες, ο οργανισμός μπερδεύει κάτι ακίνδυνο – όπως η γύρη, οι τρίχες ζώων ή η οικιακή σκόνη – με απειλή και παράγει ισταμίνη. Αυτό προκαλεί αλλεργική αντίδραση με συμπτώματα όπως κνησμό, δακρύρροια, καταρροή ή ρινική συμφόρηση, φτέρνισμα και εξανθήματα.

Τα αντιισταμινικά αποτρέπουν την αντίδραση αυτή αν ληφθούν πριν την έκθεση στο αλλεργιογόνο, ή μειώνουν τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων αν ληφθούν μετά.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Πόσο γρήγορα δρουν τα αντισταμινικά;

Συνήθως μέσα σε 30–60 λεπτά, ανάλογα με το σκεύασμα.

Μπορώ να τα παίρνω καθημερινά;

 Ναι, αλλά μόνο με καθοδήγηση γιατρού ή φαρμακοποιού, ειδικά για μακροχρόνια χρήση.

Είναι ασφαλή για παιδιά;

Υπάρχουν σκευάσματα ειδικά για παιδιά, αλλά η δόση και η επιλογή πρέπει να γίνεται πάντα με οδηγία παιδιάτρου.

Υπάρχουν φυσικές εναλλακτικές;
Ναι – ρινικές πλύσεις με αλατούχο διάλυμα, αποφυγή αλλεργιογόνων, χρήση φίλτρων αέρα και προστατευτικά μέσα όπως μάσκες και γυαλιά ηλίου.

Συμπέρασμα

Τα αντισταμινικά είναι πολύτιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση των αλλεργιών και άλλων καταστάσεων. Η σωστή επιλογή φαρμάκου και η τήρηση των οδηγιών χρήσης είναι το κλειδί για ασφαλή και αποτελεσματική ανακούφιση. Για οποιαδήποτε απορία, ο φαρμακοποιός ή ο γιατρός σας είναι ο καλύτερος σύμβουλος.